دانشنامه آثار موسیقی محسن چاوشی

دستور خط زبان گفتار

متن پیش رو برگرفته از کتاب «دستور خط زبان گفتار فارسی» تالیف آقایان مهدی ایوبی و روزبه آزادی است که انتشارات فصل پنجم آن را به چاپ رسانده است. این کتاب که به جهت آموزش و آشنایی همه اهالی هنر ترانه با رسم الخطی واحد برای ترانه‌نویسی گردآوری شده است، با اجازه مولف، به صورت بسیار خلاصه برای شما به نمایش در آمده است:

مقدمه

در تدوین این رسم الخط بر پنج اصل اساسی تکیه شده است که به ترتیب اولویت عبارت اند از: 1- کاربردی بودن 2- نزدیک بودن نوشتار به گفتار 3- عدم نگارش واج های غیر ملفوظ 4- جدانویسی مشتقات کلمه تا حد امکان 5- تلاش برای آوانگاری کمتر

شکل ساختاری نگارش ترانه

در ترانه، تمام مصراع‌ها می‌بایست زیر هم نوشته شود. شکل پیشنهادی برای غزل: -----------------O -----------------O ----------------- -----------------O ----------------- -----------------O شکل پیشنهادی برای مثنوی: -----------------O -----------------O -----------------X -----------------X -----------------A -----------------A شکل پیشنهادی برای چهارپاره: ----------------- -----------------O ----------------- -----------------O

غیر ملفوظ‌ها

واج‌هایی که به دلیل دشواری تلفظ، در زبان شکسته بیان نمی‌شوند: جنگل ها = جنگلا صفحه = صفه شدند = شدن سخت می‌گیری = سخ می‌گیری سیاه = سیا

تغییر یافته‌ها

- در صورتی که آخرین واج کلمه ماقبل «را» مصوت باشد، «را» به صورت «رُ» تلفظ می‌شود: سپردمت به تقدیر بار سفر رو بستم ( ...سفر رُ بستم / غلط است. ) - در صورتی که آخرین واج کلمه ما قبل «را» صامت باشد، «را» به صورت « ــُ » تلفظ می‌شود: گلومو پاره کردم اما این مردم ( گلوم و پاره کردم... / غلط است. ) - کلمه «هیچ کس» در بعضی موارد به صورت «هیشکی» تلفظ و نوشته می‌شود: هیشکی حریف شور و حالم نبود - کلمه «وقتی» گاهی به صورت‌های زیر خوانده و نوشته می‌شود. البته در مواردی که حرف «ق» به همان صورت ادا می‌شود، نیاز به تغییر نوشتاری کلمه «وقت» نخواهد بود: وقتی = وختی هیچ‌وقت = هیچ‌وخ خیلی وقت‌ها = خیلی وختا - «واو» معیت و یا هر نوع واو دیگری باید به همان شکل «و» نوشته شود. دلخوشی هر روز و هر شبم بود ( هر روزُ هر شبم... / غلط است. ) - فعل‌های مضارع سوم شخص که در محاوره دچار تغییر شده و به مصوت « ـِ » ختم می‌شود، باید به شکل «ه» یا «ـه» نشان داده شود. افعال «است» و «هست» نیز که به صورت خلاصه با یک واج « ـِ » تلفظ می شود، باید به همین صورت نوشته شود: می‌شه / می‌ره / می‌گه / بره / می‌میره / شاید این تقدیره * نکته بسیار مهم و غلط رایج: نقش نمای اضافه و نمای وصفی در زبان محاوره، از نظر آوایی هیچ تغییری نمی‌کند. بنابراین تغییر شکل نوشتاری آن‌ها درست نیست و تنها با یک «کسره» نشان داده می‌شود: دو تا چشمام دو تا سرباز مغرورن ( ... دو تا سربازه مغرورن / غلط است. ) دو تا قفل بزرگ دست و پا بسته ( دو تا قفله بزرگه دست و... / غلط است. )